Kader ve kazayı inkar etmek dinden çıkar mı?

Kader ve kazaya iman, İslam akidesinin altı temel şartından biridir. Peki bunu inkâr etmek nasıl değerlendirilmeli? Bu mesele, kelam ilminin hassas bir konusunu oluşturmaktadır.

1. Kader İnancının İman Şartı Olduğu

Cibril hadisi olarak bilinen meşhur hadiste Hz. Peygamber imanı tanımlarken: "...Kadere ve hayrına şerrine iman etmendir." (Müslim) Bu hadis, kadere imanı "iman"ın tanımına açıkça dahil etmektedir.

2. Kaderi İnkârın Tarihi: Kaderiyye Fırkası

İslam tarihinde "Kaderiyye" adıyla bilinen bir fırka, Allah'ın kulların fiillerini önceden bilmediğini ve insanların tamamen bağımsız iradeyle hareket ettiğini savunmuştur. Bu görüş, Ehl-i Sünnet kelamcıları tarafından reddedilmiştir.

Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur: "Kaderiyye bu ümmetin mecusileridir (ateşperestleridir); onlarla tartışmayın." (Ebu Davud) Bu hadis, kader inkarcılığının ağır bir sapma olarak değerlendirildiğini göstermektedir.

3. İnkârın Derecesi Önemlidir

Kader konusunda inkârın farklı dereceleri mevcuttur: Allah'ın her şeyi bildiğini inkâr etmek (ilim sıfatının reddi) en ağır inkardır. Allah'ın her şeyi yarattığını inkâr etmek de ciddi bir sapkınlıktır. Kulun özgür iradesini aşırı biçimde inkâr etmek ise cebriyye sapkınlığına düşmektir.

4. Kader Anlaşmazlığı ile İnkâr Arasındaki Fark

Kaderin doğru anlaşılması konusundaki farklı görüşler, inkâr değildir. Örneğin, Allah'ın önceden bilmesi ile insanın özgürlüğünün nasıl uzlaştırılacağını yeterince kavrayamamak, bir anlama güçlüğüdür; kader inkârcılığı değildir.

5. Sonuç

Kader inancını tamamen inkâr etmek — Allah'ın her şeyi bilmediğini ve her şeyin özerk güçler tarafından yönetildiğini savunmak — İslam akidesiyle bağdaşmaz. Ancak kader konusundaki içtihat farklılıkları ve kavrama güçlükleri, bu kategoriye girmez.