Cennetlik ve cehennemlik kişiler önceden belli midir?

Bu soru, saadetle şekavet (mutluluk ve bedbahtlık) meselesi olarak bilinir ve İslam kelamının en hassas konularından biridir.

Hadis-i Şerifin Yorumu:
"Herkes hangi iş için yaratıldıysa ona kolaylaştırılır; cennetlikler için cennetliklerin amelleri, cehennemlikler için cehennemliklerin amelleri kolaylaştırılır." (Buhari, Müslim) Bu hadis, Allah'ın önceden bildiği tercihlerle insanın eğilimlerinin uyum içinde olduğunu anlatır; insanın zorla bir sonuca sevk edildiğini değil.

Ehl-i Sünnet'in Tutumu:
Allah'ın ezelde kimin cennete kimin cehenneme gireceğini bilmesi, o kişiyi bu sonuca zorlamaz. Allah'ın bilgisi, kişinin özgür tercihlerine dayanır ve onlara önceden bakar. Bu nedenle "Ben zaten cehennemlik yazılmışım" demek hem yanlış hem de tehlikelidir; çünkü kimse bu yazıyı bilmez.

Hadisin Pratik Yorumu:
Hz. Peygamber aynı hadisi aktarırken sahabeler "O halde amel etmeyip kadere güvenelim mi?" diye sordu. Hz. Peygamber şöyle buyurdu: "Amel edin, herkes hangi iş için yaratıldıysa ona kolaylaştırılır." (Buhari) Yani bu hadis, amelden vazgeçmeyi değil; aksine amele devam etmeyi emreder.

Sonuç:
Hiç kimse kendi kaderini bilemez. Yapılması gereken; Allah'ın merhametine güvenmek, amele devam etmek ve ümidi kesmemektir. "Lütuf Allah'tan, çalışmak bizden" prensibi bu dengeyi özetler.