İnsanın özgür iradesi varsa Allah her şeyi biliyor denilebilir mi?

Bu soru, ilahi ilim (Allah'ın her şeyi bilmesi) ile insanın özgür iradesi arasındaki görünüşteki çelişkiyi ele almaktadır. İslam kelam geleneği bu meseleye özgün ve derin cevaplar geliştirmiştir.

Görünüşteki Paradoks:
Şöyle bir itiraz yükseltilir: "Allah yarın ne yapacağımı önceden biliyorsa, ben zaten o kararı vermek zorundayım; dolayısıyla özgür irade bir yanılsamadır." Bu argüman göründüğü kadar güçlü değildir.

Bilmek ile Zorlamak Arasındaki Fark:
İslam kelamcıları şu kritik ayrımı yapar: Allah'ın bir şeyi bilmesi, onu zorunlu kılmaz. Bir öğretmenin öğrencisinin sınavda başarısız olacağını önceden bilmesi, öğrencinin başarısızlığının sebebi değildir. Öğretmenin bilgisi öğrencinin tercihine dayanır. Benzer biçimde Allah'ın ilmi kadere bir zorlama değil; irade özgürlüğü dahil her şeyi bilmeyi kapsar.

Maturidi'nin Yaklaşımı:
Maturidi geleneğine göre Allah'ın iradesi iki kısımdır: İrade-i tekvini (yaratma iradesi) ve irade-i teşrii (dinî emir ve yasak iradesi). İnsan tercihlerine ilişkin ilahi ilim; bu tercihlere dayanır, onları belirlemez. Allah insanın ne tercih edeceğini ezelde bilir çünkü bilgisi zamandan münezzehtir.

Zamansız Bilgi Kavramı:
Allah'ın bilgisi geçmiş-gelecek ayrımına tabi değildir. Bu nedenle Allah'ın "önceden bilmesi" ile insan "şimdi özgürce seçiyor" ifadeleri mantıksal bir çelişki içermez; sadece varlıksal düzeyleri farklıdır.